Zakończono kolejny etap prac konserwatorskich prowadzonych w piwnicach dawnego aresztu Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krośnie. Działania objęły wybrane ściany komory 1.10, gdzie przeprowadzono odsłonięcie pierwotnych tynków i pobiał ukrytych pod wtórnymi nawarstwieniami, ich oczyszczenie, odsolenie, konsolidację oraz utrwalenie zachowanych inskrypcji i artefaktów.
W trakcie prac konserwatorzy odsłonili autentyczne ślady pozostawione przez osoby więzione w areszcie. Na ścianach odkryto m.in. przedstawienia twarzy i pistoletu, nazwiska, daty, kalendarze oraz napisy wykonane w języku węgierskim. Szczególną uwagę poświęcono zachowaniu oryginalnej substancji zabytkowej, w tym historycznych cegieł, drewna i tynków z zachowanymi rytami, rysunkami oraz napisami. Dokumentację uzupełniono fotografiami wykonanymi w świetle podczerwonym (IR).
W warstwach historycznych odnaleziono również i zabezpieczono cenne artefakty, m.in. zapałki, skrawki papieru, fragment lusterka oraz kawałek ołówka. Odkrycia te stanowią kolejne świadectwa losów osób przetrzymywanych w areszcie PUBP w latach 1944–1956 i dostarczają nowych informacji na temat historii tego miejsca.
Równolegle opracowano dokumentację modelu trójwymiarowego piwnic dawnego aresztu. Cyfrowy model, wykonany na podstawie danych pozyskanych metodą skanowania laserowego 3D, pełni funkcję narzędzia diagnostycznego, dokumentacyjnego i edukacyjnego. Pozwala na szczegółową analizę stanu zachowania obiektu, monitorowanie procesów degradacyjnych oraz wspiera planowanie dalszych działań konserwatorskich. Jednocześnie umożliwia szersze udostępnianie wiedzy o tym miejscu pamięci w przestrzeni naukowej, edukacyjnej i społecznej.
Piwnice dawnego aresztu PUBP w Krośnie są obecnie udostępniane zwiedzającym. Podczas oprowadzania uczestnicy mają możliwość poznania historii obiektu oraz losów osób więzionych tutaj w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej.
Równolegle do prac konserwatorskich rozpoczęto badania materiałów archiwalnych udostępnionych przez Instytut Pamięci Narodowej. Dokumentacja dotycząca funkcjonowania aresztu PUBP w Krośnie oraz osób osadzonych w jego murach dostarcza nowych informacji o historii tego miejsca i pozwala stopniowo odtwarzać losy jego więźniów. Pozyskane informacje stanowią cenne uzupełnienie odkryć dokonywanych podczas prac konserwatorskich.
Prowadzone przez nas działania na rzecz ochrony, dokumentowania i upowszechniania historii dawnego aresztu zostały dostrzeżone przez Instytut Pamięci Narodowej. 27 października 2026 r. otrzymaliśmy Nagrodę „Świadek Historii”. To szczególnie cenne wyróżnienie stanowi potwierdzenie znaczenia i jakości podejmowanych działań oraz ich wkładu w zachowanie pamięci o ofiarach systemów totalitarnych i lokalnej historii Krosna.
Prace zostały dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego programu „Miejsca pamięci i trwałe upamiętniania w kraju”, pn. zadania: Prace konserwatorskie w piwnicy dawnego aresztu PUBP w kamienicy przy ul. Portiusa 4 w Krośnie – przywracanie pamięci.
DOFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego programu „Miejsca pamięci i trwałe upamiętniania w kraju”, pn. zadania: Prace konserwatorskie w piwnicy dawnego aresztu PUBP w kamienicy przy ul. Portiusa 4 w Krośnie – przywracanie pamięci.
